S'ORTOGRAFIA
DE SA LIMBA
SARDA
In sa battalla chi semus fachende pro recuperare sa limba nostra e cche
la bocare torra a campu, est cosa ládina chi pro prima cosa nois
la deppimus rispettare in cale si siat aspettu suo, chene la mudare in
nudda. Si in sardu si narat, de pari manera, e su babbu, ei su
babbu; cun unu boe, cund unu boe; in un logu, ind unu logu, nemos
si deppet attrivire de detzidere e de impònnere chi sa secunda
manera de pronuntziare e de iscrívere est irballada e pro cussu
deppet esser pruibbida.
E duncas est cosa ládina chi puru sa ortografia sarda de sa
tradissione nostra deppet esser rispettada e mai mudada de peruna
manera. Ca sa limba sarda est iscritta orammai dae milli annos, est a
nárrere chi est iscritta da unu tempus chi nessun'áttera
limba romanza o neoladina at appidu sa sorte de áere e de
connòschere.
E tando, comente est pussibile chi si peset calicunu o calicunos a
mudare, antzis, a istrobbare s'ortografia sarda tradissionale? Cun cale
autoridade, limbistica, accademica o pulitica, podet nárrere e
detzidere chi sas cussonantes isplosivas postas tra vocales si deppent
semper iscrívere simpres e mai doppias? Si sos Sardos da milli
annos a como ant iscrittu e iscrivent caddu, puddu, sedda, no
est fortzis una macchighinada chi si peset unu a nárrere e a
detzidere chi imbetzes si deppet iscrívere cadhu, pudhu,
sedha?
Si sos Sardos da mille annos a como ant iscrittu e iscrivent istraccu,
maccu, piccu; tappu, toppu, istróppiu; itte, otto, sette, notte,
fattu, attu, cun cale autoridade si pesant calicunos a
nárrere e a detzidere chi imbetzes si deppet iscríver istracu,
macu, picu, tapu, topu, istrópiu, oto, sete, atu? Ma custos
a itte non rispettant sa manera de iscrívere sa limba sarda chi
orammai at deche séculos de iscrittura a favore suo? Non
cumprendent custos sapientones rechentes chi issos sunt riscande de
ridiculizare sa limba sarda a cara propriu de sos Sardos?
Dessu restu in s'ortografia sarda si deppet rispettare non solu su
connottu, ma si deppet rispettare puru sa sientzia limbistica, sa cale
insinzat chi attu, otto, sette si iscrivent e si deppent
iscrívere goi ca derivant da su latinu actu(s), octo,
septe(m) e gai sichinde.
E si deppet puru rispettare sa pronuntzia effettiva de sa limba sarda,
sa cale ímpricat cudda chi in limbistica si narat
«opposissione fonologica». Di fattis: fracu cheret
narrer «puzza» e fraccu cheret narrer
«fiacco»; iscopiare cheret narrer
«svelare» e iscoppiare cheret narrer
«scoppiare»; iscrocare = «slombare» e iscroccare
= «scroccare»; napu = «rapa» e nappu
= «bicchiere di corno»; pacu = «poco» e
paccu = «pacco»; papa = «papa» e
pappa = «pappa»; pica =
«ghiandaia» e picca = «vasca di
pietra»; ruca = «bruco» e rucca =
«conocchia»; ruta = «ruta» (pianta) e rutta
= «caduta»; supra, supa = «sopra» e suppa
= «zuppa»; e gai sichinde.
In finis, sicomente tottus reconnoschent chi carchi cosa de bonu l'at
puru fattu sa gai fentomada «Commissione regionale per la Lingua
Sarda», si deppet ischire chi custa in s'urtimu addobiu dess'annu
1999 - secunde su límide pretzisu de tempus impostu da sa
cumbentzione firmada cun s'Assessore regionale assa P.I., at difesu
s'scrittura tradissionale e etimologica de sas cussonantes isplosivas
surdas in posissione intrevocalica: appo, itte, maccu, notte, otto,
sette, tappu ecc., mentres at cundannadu s'iscrittura apo, ite,
macu, note, oto, sete, tapu ecc.
Pro reconnoscher si sas cussonantes isplosivas surdas c, p, t
si deppent iscrivere simpres oppure doppias (o siat
sinzu de esser débbiles o curtzas oppuru de esser fortes
o longas), balet custa regula pratica:
1) Cando sas cussonantes surdas c, p, t in carchi dialettu
sardu si mudant in sas currispondentes sunoras g, b, d, tando
cheret narrer chi sunt débbiles: es. zocu
«gioco», papa «papa», vita
«vita» in carchi dialettu sardu si mudant respettivamente
in zogu, paba, vida.
2) Cando sas mattessis cussonantes in nessunu dialettu si mudant in sas
currispondentes sunoras g, b, d, tando cheret narrer chi sunt
fortes: es. maccu «matto», goloppe
«varietà di uva da tavola», attu
«atto» non si mudant mai respettivamente in *magu,
*golobe, *adu.
E in cusseguentzia de custu si iscrivent e si deppent iscrivere
pretzisamente appo «ho», áppidu
«avuto», áttere «altri», átteru
«altro», itte «che cosa», tottu-a
«tutto-a», mattessi «medesimo-a»,
cussiderau chi non si mudant mai respettivamente in *abo,
*ábidu, *ádere, *áderu, *ide, *todu-a, madessi.
O amicos, lassade sos macchíghines e ponide sale in conca:
rispettade sa limba sarda puru in sa manera sua de iscrittura chi nos
at lassadu sa tradissione nostra.